Dit is een oud nieuwsbericht. De inhoud kan inmiddels achterhaald zijn door recentere ontwikkelingen.

Keuzes sociale zekerheid: houdt de zzp’er nog een vrije keus?

Het is haast ontroerend om te zien hoeveel zorg de politieke partijen hebben om het welzijn van de zzp’er. Het gaat niet alleen om de zzp’er, maar ook om de ondernemers of directeur-grootaandeelhouders (dga) met personeel. Het is immers een grote zorg wat er gaat gebeuren indien de ondernemer of dga arbeidsongeschikt raakt en geen inkomensvoorziening heeft. Elke week zien we wel een media-uitzending met een zzp’er die niet verzekerd was en in de bijstand is gekomen.  Deze media-uitzendingen zijn schrijnend. Succesvolle, soms ook nog hele jonge mensen die van de ene op de andere dag geen toekomst meer hebben en dan ook nog financieel in grote problemen komen.

Omslagstelsel verder onder druk

Arbeidsongeschiktheid van de zzp’er is een belangrijk thema bij de kabinetsformatie.  Wel is dan steeds bij mij de vraag: willen ze de groeiende zzp-groep gebruiken om extra premie-inkomsten voor het publieke belang binnen te halen? Door de harde groei van zzp’ers staat wel het omslagstelsel van de werknemersvoorzieningen verder onder druk. Al jarenlang is er een politieke lobby om het vaste dienstverband te stimuleren, maar ondanks dat voorspelt TNO Arbeid juist alleen maar een grotere groei van het aantal zzp’ers.

Hoezeer de overheid zijn best doet de groei van de flexibele arbeid in te dammen, dat lijkt echt niet te gaan lukken met een veel te duur sociaal stelsel voor de werkgevers voor wat betreft de werknemersrechten. Een zzp’er inhuren heeft voor de opdrachtgevers grote voordelen. Wel moet er nog duidelijkheid gaan komen over de wet DBA (deregulering beoordeling arbeidsrelaties). Niet voor niets wordt de handhaving van deze wet opnieuw uitgesteld om het nieuwe kabinet tijd te geven om met oplossingen te komen voor de ontstane knelpunten.

Ook werkt het MKB veel met tijdelijk personeel omdat ze willen voorkomen voor langere tijd aan iemand vast te zitten. Met het complexe ontslagrecht komen Nederlandse werkgevers moeilijk af van niet-functionerend personeel of personeel dat zich frequent ziek meldt.

Wat gaat het nieuwe kabinet doen?

Om bepaalde-tijd-contracten te ontmoedigen, kunnen we zeker verwachten dat het nieuwe kabinet meer premiedifferentiatie gaat aanbrengen en dat het vaste personeel goedkoper wordt dan personeel met bepaalde-tijd-dienstverbanden. Ook is de verwachting dat er voor bepaalde-tijd-dienstverbanden  transitievergoeding betaald moet worden. Wellicht zelfs wel met een hogere factor omdat ze meer onzekerheid hebben over hun toekomst (zie mijn vorige blog over het sociaal akkoord van de AVV en Ondernemend Nederland).

De politieke aandacht voor sociale zekerheid zou in mijn ogen nog veel groter mogen zijn. Ze kijken nu hoopvol of de sociale partners een akkoord sluiten, zodat de mogelijke vier partijen zich daarachter kunnen verschuilen. ‘Een sociaal akkoord is nabij’, lezen we in de media.

Arbeidswetgeving verouderd

Is er wel voldoende besef bij onze wetgever dat onze arbeidswetgeving hopeloos verouderd is en niet meer aansluit bij de wensen van deze tijd? Het blijft een politiek zeer gevoelig onderwerp om structureel keuzes te maken en een fundamentele herziening in te zetten. Met een vier-partijen kabinet die onderling verdeeld is waar het gaat om de sociale zekerheid is een fundamentele herziening een utopie.

Er is dringend aanvullende wetgeving nodig om de enorme instroom van flex-personeel in de WIA te stoppen. Gaat de Ziektewet minder aantrekkelijk worden en komt er een anticumulatie Ziektewet en de WW? Het Interdepartementaal Beleidsoverleg (IBO)  heeft goede voorstellen gedaan in het rapport “geschikt voor de arbeidsmarkt” met ook grotere financiële prikkels voor de werknemer.  Zie onze whitepaper. Ik kijk reikhalzend uit naar deze onderwerpen, zelf verwacht ik er niet veel over terug te lezen in het regeerakkoord.

Wat doen we met  arbeidsongeschiktheid en pensioen van de zzp’er?

Wel komt er in het regeerakkoord een paragraaf over de zzp’er. Politiek is er draagvlak dat we wat met de zzp’er en zijn arbeidsongeschiktheid en pensioen moeten. Dus de vraag komt naar boven: wat dan? Op de oude publieke WAZ  (Wet arbeidsongeschiktheidsverzekering zelfstandigen) zit echt niemand meer te wachten. Het was een geweldig cadeau dat in 2004 de WAZ-premie niet meer betaald hoefde te worden. Een premie die minstens 10 keer te hoog was voor de geboden (minimale) dekking. Zelf betaalde ik in 2003 nog € 2.196 voor een maximale dekking van 70% van het minimumloon bij volledige arbeidsongeschiktheid.

De politieke zorg is dat een groep zzp’ers nu onverzekerbaar rondloopt vanwege (in de ogen van de verzekeraars) te grote medische risico’s. Of ze zijn alleen verzekerbaar met forse premie-opslagen of uitsluitingen. Er is in 2004 wel een vangnet georganiseerd voor moeilijk verzekerbaren, maar het was destijds al bekend dat dit een wassen neus was.

AOV-markt op slot

Ik ben nog altijd verbaasd dat de private verzekeraars niet zijn gekomen met een zeer betaalbare AOV, met een vrij beperkte dekking alleen voor als personen echt niets meer kunnen. De AOV-markt zit op slot zit omdat veel ondernemers de prijs van een AOV te hoog vinden. Hoe mooi en ruim die dekking dan ook is. Een dekking die echte inkomenszekerheid biedt … 75% van de ondernemers sluiten deze mooie dekking niet. Ondernemers  denken toch snel: dat overkomt mij niet.

En soms zijn ze ook uitgesloten van dekking. Heb je eenmaal medische klachten, dan kom je niet meer zonder opslagen in aanmerking voor een AOV. Feitelijk ben ik verbaasd dat de innovatie in AOV-land zo langzaam gaat. We wachten al lange tijd op een zeer betaalbare AOV tegen een minimale dekking met minimale acceptatievoorwaarden. Een dekking net voldoende om een minimum aan basislasten te dragen. Uit meerdere hoeken heb ik vernomen dat deze zeer betaalbare dekking binnenkort wel op de markt gaat komen. Ik ben daar zelf ook in geïnteresseerd.

Bijstand als vangnet

We hebben wel eens geprobeerd voor casemanagers een broodfonds op te richten, maar daarvoor is helaas nog te weinig belangstelling. Op andere vakgebieden schieten de broodfondsen wel als paddenstoelen uit de grond. Op dit moment wordt mijn huis geschilderd. Ik vroeg de zzp’er hoe hij zijn arbeidsongeschiktheid geregeld had. Zijn antwoord: via een broodfonds en inderdaad alleen maar voor een periode van twee jaar. Daar was hij zich van bewust: “Ik heb niet veel nodig, ik neem alles aan, ben bereid hard te werken en als ik ook daarna niets meer kan, dan heb ik altijd nog de bijstand”.

En dat laatste is nu precies wat de overheid niet wil. De bijstand (Participatiewet) wordt namelijk betaald uit algemene middelen (belastinggelden) en dan moeten we als totale samenleving opdraaien voor onverzekerde zzp’ers. Zelf zou ik graag wat meer onderbouwing zien. Hoeveel zelfstandigen komen uiteindelijk in de Participatiewet? Wellicht zijn die cijfers er wel, maar ik heb ze openbaar niet kunnen vinden. Lijkt me goed om te weten. Is dit echt zo’n groot probleem? Of werken de meesten zelfstandigen binnen een bepaalde periode weer? Natuurlijk heb ik het dan niet over de mensen die echt niet meer kunnen, oftewel de schrijnende situaties die we bij de TV-uitzendingen zien.

Als iemand mij kan vertellen hoe groot het probleem nu echt is, dan hoor ik dat graag. We lezen nu alleen dat bijna 75% van de zelfstandigen niet is verzekerd. Dat is nu de duiding van het probleem. Met een betaalbare private AOV tegen een basisdekking zal de groep onverzekerden zeker afnemen. Maar hoe hard gaat dat?

Verplichting voor minimale dekking?

Ik verwacht daarom wel dat er een verplichtstelling komt waarbij de zzp’er aan moet geven dat hij of zij een minimale dekking geregeld heeft. Is dan het broodfonds ook genoeg? Of gaan de private verzekeraars zelf deze markt naar zich toetrekken? Het CDA en de ChristenUnie hadden wel in het partijprogramma staan een arbeidsongeschiktheidsverzekering (AOV) op het niveau van de bijstand of het minimumloon verplicht te stellen. De VVD en D66 laten deze keuze liever bij de zelfstandig ondernemer. Maar ze hebben wel te maken met druk van de werkgevers- en werknemersorganisaties die een verplichte verzekering voor zelfstandigen bepleiten. Ze geven namelijk aan dat veel zzp’ers goedkoper kunnen werken dan werknemers. De meeste zelfstandigen verzekeren zich niet en verwerken dus ook het risico op arbeidsongeschiktheid niet in hun prijs. Dus in de onderhandeling met de sociale partners kan de druk groot zijn om de vrije keuze van de zelfstandig ondernemer af te nemen.

Waar blijven de verzekeraars?

Is dit nog te voorkomen? Mijn oproep aan de private verzekeringsmarkt is: waar blijven jullie? Speel s.v.p. snel in op de wens tot een betere verzekeringsgraad, al dan niet aanvullend op de huidige broodfondsen. En dat dit ook minimale dekkingen kunnen zijn voor alleen langdurige volledige en duurzame arbeidsongeschiktheid (IVA-achtige normen). Dan zijn de premies minimaal en ook nog toegankelijk voor de kleine zelfstandige die nu geen buffer heeft.

De formatie loopt moeizaam door. Sociale zekerheid staat deze week op de agenda. Een sociaal akkoord schijnt mogelijk dichtbij te zijn … Fundamentele keuzes verwacht ik niet. Wel reparatiewetgeving om de in het laatste kabinet ingevoerde Wet DBA en de Wet werk en zekerheid weer te herstellen. En wetgeving om flexwerk minder aantrekkelijk te maken, dus daar zou ook zeker de verplichte verzekering voor de AOV voor de zzp’er in passen. Dit is goed te verkopen, het komt zeer nobel over om de overheidszorg voor die zielige onverzekerde zelfstandige te regelen, maar ondertussen zit niemand te wachten op weer een extra publieke premieheffing. Politiek: laat de zzp’er s.v.p. keuze houden en kies niet voor een dwangmodel.

 

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *