Dit is een oud nieuwsbericht. De inhoud kan inmiddels achterhaald zijn door recentere ontwikkelingen.
Uitgelichte opleidingen:

Dugnad

En daar ging het hele spul los de afgelopen week: bonden, media, politiek, alles stond in brand. En de oorzaak? Leraren in het basisonderwijs, met name de jongere leerkrachten, worden onderbetaald en dus zijn miljoenen vrijgemaakte euro’s verkeerd besteed. Geen kleinigheidje, vanaf 2008 ieder jaar zo’n 70 miljoen, met vorig jaar een extra douceurtje van 270 miljoen. Dit jaar verhoogt Den Haag de inzet tot iets van 370 miljoen (oplopend naar 430 miljoen in 2022) om de leraren in hogere schalen te plaatsen. De leraren zelf eisen overigens iets van 900 miljoen (per jaar!) om de salarissen een beetje te pimpen.

Wel komisch trouwens dat je nergens leest wat een leraar nou eigenlijk verdient, maar dat is ook eigenlijk niet zo belangrijk toch? Weinig is nou eenmaal niet veel en ik hoorde recent nog een mooi voorbeeld van weinig. Voor een Nederlandse bankdirecteur is een salarisverhoging van 50% in vergelijk tot de rest van de wereld eigenlijk ook best wel heel weinig.

Dus terug naar de kern: ieder jaar gaat er heel veel extra belastinggeld naar de scholen, waarvan dan vervolgens heel weinig aan salarisverhogingen voor leraren wordt besteed. Mevrouw Inge Lengton geeft in de Telegraaf van donderdag 5 april 2018 een heldere verklaring waarom niet kan worden achterhaald waar het geld is gebleven; dat komt door de lumpsum. Duidelijke analyse, heldere conclusie en ik zal hem naar gewoon Nederlands vertalen: ieder jaar gaat er in Nederland meer dan 10 miljard belastinggeld naar het basisonderwijs en daarop is nul controle.

Wacht even? De politiek is niet van plan om deze manier van financieren zonder enige controle te veranderen? Maar wat waren dat dan voor krokodillentranen bij een paar Kamerleden van D66 en CDA de afgelopen week? En hoe zit het dan met de looneis?
Meer geld voor de jongere leerkrachten en die boze schoolbesturen vertikken het om ze tegemoet te komen? De schoolbesturen, verenigd in de PO-Raad, roepen op hun beurt dat ze wel willen maar dat ze het geld nodig hebben om de stijgende lasten te betalen en het dus niet kunnen.

Stijgende lasten

Maar waardoor worden die stijgende lasten dan veroorzaakt? Alleen door kosten aan gebouwen en de enorm stijgende prijzen voor energie en leermiddelen? Hoe mooi is toch vaak de brug naar ons werk. Uiteindelijk gaat het steeds vaker over de grote onzichtbare kostenposten die gigantische gaten in de budgetten slaan. Ik heb er pas al over geschreven, dus deze discussie komt voor mij niet als een verrassing. Het is niet zo dat ik de schoolbesturen nu gelijk ga geven, maar ik geef ze wel support (dat lijkt hetzelfde maar is wat anders).

Een overzichtje van de onzichtbare kosten in het kader van werkloosheid, verzuim en arbeidsongeschiktheid waarmee een gemiddeld schoolbestuur van een lagere school te maken heeft:

  • zelf betalen van de WW (ook basisscholen zijn eigen risicodrager voor de WW) voor leerkrachten die thuis zitten;
  • veel basisscholen werken ook bij verzuim met het model Eigen Regie en hebben gemiddeld een (veel) hoger verzuimkostenpercentage dan 10%;
  • bijkomende kosten voor loondoorbetaling bij ziekte (er zijn nogal wat scholen die bij verzuim 3 jaar loon doorbetalen of aanvullen);
  • het hersteld melden van verzuim tijdens vakanties waardoor er na de grote vakantie gewoon weer sprake is van een nieuwe melding (die zo nogal eindeloos kan doorlopen);
  • een leerkracht die na 2 jaar verzuim niet arbeidsongeschikt wordt verklaard mag niet worden ontslagen. Een eventueel verschil tussen het oude en nieuwe salaris wordt gedurende 5 jaar voor 65% gecompenseerd;
  • akkefietjes waarbij conflicten worden ‘opgelost’ door iemand met behoud van salaris naar huis te sturen omdat een niet-functionerende leerkracht ongeveer niet te ontslaan is.

Dit soort afspraken worden in Nederland bekrachtigd door een hopeloos verouderd afsprakenmodel: de cao. Voor de jeugd: zie een cao maar als een soort van enorme ijsmachine die in de naam van rechten alles bevriest wat vloeibaar, buigbaar, bewegelijk en flexibel kan zijn. Een cao wordt door de vakbonden uit-onderhandeld (desnoods afgedwongen) en zo op het bordje van de schoolbesturen neergelegd. En daar hebben we de tweede veroorzaker van het duo dat roept dat het zo toch niet verder kan: de vakbonden. De eerste is de politiek die met een funest financieringsmodel dat ergens diep uit de vorige eeuw stamt, zonder verantwoording ieder jaar met miljarden strooit. Dit samen met de cao’s opgelegd door de bonden, waardoor de schoolbesturen de lonen van (uit de losse pols) een kleine 20% van leerkrachten wel salaris moeten betalen terwijl die niet voor de klas staan.

Ik hoop dat de gemiddelde lezer na deze uitleg ook begrijpt dat het geld bij een schoolbestuur eerder kan zijn verdampt dan dat het als salarisverhoging kan worden uitbetaald. Wat ik zo bijzonder vind, is dat me een heel erg ‘jaren80vorigeeeuwgevoel’ bekruipt als ik goed naar de foto met protesterende leerkrachten in de Telegraaf kijk. In die tijd was Bil Gates nog helemaal blij met z’n eerste miljoen en we zaten met z’n allen midden in de digitale revolutie. Muziek in de auto draaide je met cassettebandjes en later met , oh zo duur, een wisselaar met cd-tjes. De jongens die later met de handen wilden werken kozen voor een praktijkopleiding via de ambachtsschool, de LTS, en leerden een vak van leraren die dat vak zelf ook beheersten en wisten wat er in de arbeidsmarkt gevraagd werd. Ik ken er verschillende en zie dat er van die groep nu behoorlijk veel bovengemiddeld prima-de-luxe wonen en leven. Wanneer ik ze spreek hoor ik ze zelden over werkstress en burn-out of te lage lonen. Wel hoor ik ze over ‘de kwaliteit’ van de nieuwe generatie vaklui die de huidige ROC’s opleveren, of beter gezegd het gebrek aan kwaliteit.

Dugnad en Ehrenamtlich

Maar waar komt dan die rare titel van deze blog vandaan? Dugnad is een Noors woord en Noorwegen is een van de in sociaal opzicht vaak zo bewierookte Scandinavische landen. Met goedkeuring van mijn lerares Noors mag ik jullie de volgende vertaling geven. Het woord ‘en dugnad’ betekent zoveel als; ‘vrijwilligerswerk dat gedaan moet worden en waar verwacht wordt dat je aanwezig bent en je bijdrage levert’. Onze Oosterburen kennen voor ambtenaren een variant die ze ‘Ehrenamtlich’ noemen en waarbij een ambtenaar wordt doorbetaald om ergens anders gedeeltelijk een soort van maatschappelijk vrijwilligerswerk te doen, zoals bijvoorbeeld Ortsbürgemeister van een klein dorp zijn.

Mooie oplossing voor het onderwijs?

Misschien dat een ehrenamtlichen dugnad een mooie oplossing voor het zo geplaagde (basis)onderwijs kan zijn? Er zitten ongeveer 17.000 werkloze leerkrachten thuis die al voor 70% door de scholen worden betaald. Als de overheid daar nou eens 30% op aanvult en ze ehrenamtlich dugnad bij (andere, in verband met het niet geringe aantal relationele WW-toekenningen) scholen laat uitvoeren? Hetzelfde kan worden gedaan met de duizenden leerkrachten die vanwege boosheid en frustratie relationeel verzuimen. Oplossingen die allemaal veel moderner zijn, beter aansluiten bij het thema inzetbaarheid en veel goedkoper zijn. Je pakt zo de echte problemen aan en zorgt voor echte oplossingen en je houdt ook nog eens geld over om jeugdig elan voor de klas beter te betalen.

Ondertussen kan de politiek zoeken naar een meer moderne en beter controleerbare financiering van ons onderwijsstelsel, te beginnen met toezicht op de uitvoering van de WW. De bonden adviseer ik om het dagelijks bestuur eens een jaar aan de jeugd (jonger dan 45) over te dragen en vooral eens te luisteren naar werknemers uit diezelfde leeftijdscohort. Ga jezelf opnieuw uitvinden en ga mee met de tijd, de wereld is groter dan de werknemers die 57+ zijn. Onze jeugd moet overleven door flexibel te zijn, niet door gevangen te worden in een soort van cao-permafrost van rechten. Speciaal voor de bonden deel ik een geheimpje: werkgevers zijn niet de vijand en niet bij voorbaat slecht, gemeen en alleen op het oneerlijk verdelen van winst uit. En evenmin zitten ze te wachten op de ‘eerlijke verdeling’ van financiële ellende waaraan ze niets kunnen en mogen doen (vanaf 25 mei i.v.m. de nieuwe privacywet). Succes met het tegengaan van jullie leegloop!

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *